Presentaties van vorige congressen en achtergrondinformatie
Jan Smit, Broosz – Gepresenteerd op SOK 2 juni 2023
Wat valt er te leren van vernieuwers binnen zorg en welzijn (in Nederland) als het om verantwoording gaat? Wat zijn de uitgangspunten en nieuwe praktijken van instellingen die de menselijke maat centraal stellen in hun dienstverlening en die het vertrouwen in het vakmanschap van hun professionals als uitgangspunt nemen? De afgelopen jaren ondersteunde Jan Smit zorg- en welzijnsorganisaties in Nederland bij het realiseren van Nieuw Verantwoorden en Nieuw Toezicht. Daarin staat niet het voldoen aan systeemeisen van de buitenwereld centraal, maar het verantwoording afleggen in het licht van ‘de bedoeling’ van het werk, in het licht van wat de organisatie beschouwt als ‘goede zorg’, ‘goed onderwijs’. Dan komt verantwoording weer in handen van professionals, van degenen die in de leefwereld van kinderen het verschil kunnen maken. En worden leren en verantwoorden pijlers voor kwaliteitsontwikkeling. Daar worden professionals blij van. Daar wordt de dienstverlening beter van. Terug naar de essentie. Een veelbelovende en kansrijke zoektocht, tegen de stroom in.
Karen Heij, Parrhesia Onderwijsadvies – Gepresenteerd op SOK 2 juni 2023
Toetsen blijken in de (beleids)praktijk een belangrijke rol te vervullen in het onderbouwen van of verantwoorden over kwaliteit van onderwijs. De vraag is echter of en in hoeverre toetsen en hun uitkomsten die rol daadwerkelijk kunnen vervullen. Aan de hand van ruim 55 jaar ervaring in Nederland met diverse vormen van toetsing gaan we in op de moeizame relatie die er is tussen toetsing en het bewaken van onderwijskwaliteit. Achter toetsing gaan in werkelijkheid veelal andere belangen schuil dan die van de leerling en zijn ontwikkeling. Met een kritische blik kijken we naar de huidige rol van toetsing in het (Nederlandse) onderwijs en staan we stil bij de vraag hoe toetsing eruit moet zien om daadwerkelijk een rol te kunnen spelen in het stimuleren van effectief leren.
Geert Kelchtermans, KULeuven - COOLS Centrum voor Onderwijsvernieuwing en de Ontwikkeling van Leraar en School – Gepresenteerd op SOK 2 juni 2023
Het is niet verwonderlijk dat de oproep om ‘verantwoording af te leggen’ bij leraren vaak gemengde gevoelens of weerstand oproept. De voorbije decennia is de pedagogische betekenis van verantwoorden immers versmald tot ‘rekenschap afleggen’. Beide termen lijken synoniemen, maar dat zijn ze niet. Integendeel, ze staan voor twee heel verschillende manieren van denken en spreken over goed onderwijs en – bij uitbreiding – over goed of professioneel leraarschap. Rekenschap is een boekhoudkundige term, die een economische manier van denken weerspiegelt, waarbij het gaat om effectiviteit, aantoonbare ‘(leer)winst’ of ‘(leer)opbrengst’. Maar vooral ook om het zich indekken tegen of ‘immuun’ maken voor kritiek. In mijn lezing werk ik die kritische analyse uit. Maar tegelijkertijd houd ik een pleidooi voor pedagogische verantwoordelijkheid als een positief alternatief. Verantwoordelijkheid gaat ervan uit dat leraren in een relatie van zorg en engagement staan ten aanzien van hun leerlingen. Ver-antwoord-elijkheid verwijst naar het ‘antwoord’ geven op de educatieve noden (vragen) van de leerlingen. Dat veronderstelt niet alleen technische expertise (bv. vakinhoudelijke of didactische kennis), maar ook de bekwaamheid om te oordelen wat op een bepaald ogenblik het meest aangewezen, juist, rechtvaardig, passend… is voor de vorming van de leerlingen. In dat oordeel zal het streven naar de curriculumdoelen (kennis, vaardigheden, competenties…) uiteraard een belangrijk criterium vormen. Maar tegelijkertijd weerspiegelen die oordelen ook waardengebonden keuzes, zijn ze dus onvermijdelijk betwistbaar en laten ze de betrokkene emotioneel niet onverschillig. Die morele, politieke en emotionele dimensies vormen de kern van wat ik omschreven heb als de kwetsbaarheid van het leraarschap. Het opnemen van verantwoordelijkheid vereist het erkennen en zelfs koesteren van die kwetsbaarheid. Het staat haaks op het streven naar immuniteit in de vorm van rekenschap. En dus: ja, het afleggen van verantwoording is een vorm van professionaliteit van de leraar. Meer zelfs: het is de plaats bij uitstek waar die pedagogische professionaliteit van de leraar zichtbaar wordt.
Gilbert Deketelaere, nascholer kwaliteitszorg en auteur van “Werken aan kwaliteit op school” – Gepresenteerd op SOK 2 juni 2023
We starten met een klassieke definiëring van verantwoording en gaan we na hoe we die kunnen verfijnen en opwaarderen in functie van kwaliteitsontwikkeling. We bekijken welke plaats verantwoording heeft binnen het (dagelijkse) professioneel handelen. Je krijgt ideeën aangereikt over aan wie, waarover en op welke manier verantwoording afgelegd kan worden. We reflecteren ook over de rol die data kunnen spelen. We eindigen met enkele valkuilen bij het gebruik van data voor verantwoording. De info zicht zich zowel tot leraren, beleidsmedewerkers als leidinggevenden.
Lieven Viaene, Onderwijsinspectie – Gepresenteerd op SOK 2 juni 2023
Naar verantwoording wordt vaak op een negatieve manier gekeken: het staat haaks op groei en ontwikkeling, en vormt ballast bovenop de kerntaak om kwaliteitsvol onderwijs te organiseren. Is verantwoording afleggen een rem op of net een motor voor kwaliteitsontwikkeling? Aan de hand van deze kernvraag wordt ingegaan op de introductie van inspectie 2.0 en vooruitgeblikt naar het gedifferentieerd doorlichten dat in september 2023 van start gaat. Leidraad daarbij is de keuze om de controlerende rol steeds uitdrukkelijker aan te vullen met stimulerende initiatieven, en zo de impact van het kwaliteitstoezicht te vergroten. In deze sessie wordt verduidelijkt hoe het controleren en stimuleren van onderwijskwaliteit geen tegengestelden zijn, maar elkaar net kunnen versterken. Of anders gezegd: hoe de perceptie van een slagboom kan evolueren naar de ervaring van een krachtige hefboom, waarbij verantwoording en kwaliteitsontwikkeling hand in hand gaan.
Jan Vanhoof, Universiteit Antwerpen – Gepresenteerd op SOK 2 juni 2023
Hoe centrale toetsen een te verantwoorden plek geven in de zorg voor onderwijskwaliteit? Het beleidsdebat inzake zinvolheid en vormgeving van centrale toetsen is al twee decennia bijzonder levendig in Vlaanderen. Met de beslissing van de Vlaamse overheid om alle Vlaamse leerlingen vanaf schooljaar 2023-2024 tijdens hun schoolloopbaan vier keer een centrale toets te laten afleggen, is dit thema ook opnieuw bijzonder actueel geworden. In deze sessie nemen we bovenstaande beleidsbeslissing als vertrekpunt en belichten we de verscheidene randvoorwaarden die vervuld dienen te zijn om van deze centrale toetsen een kwaliteitsbevorderend vehikel te maken. We verdedigen de stelling dat Vlaanderen met centrale toetsen zonder meer de bestaande kwaliteitsuitdaging niet het hoofd zal kunnen bieden, maar zonder centrale toetsen ook niet. We verkennen via welke mechanismen centrale toetsen kwaliteitsbevorderend kunnen werken, als een instrument voor ontwikkeling én verantwoording. Daarbij staan we ook stil bij hoe een ondoordachte verantwoordingsgerichte inzet van centrale toetsen sluipend onbedoelde neveneffecten kan hebben.
Jan Vanhoof en Evelyn Goffin, Universiteit Antwerpen – Gepresenteerd op SOK 29 november 2019
Vlaamse leraren besteden veel van hun tijd aan het evalueren van leerlingen, veelal op basis van zelfgemaakte toetsen. Het gebruik van gestandaardiseerde toetsen voor het opvolgen van leerresultaten en leerwinst is beperkt. Bij een gestandaardiseerde toets is de inhoud overheen scholen dezelfde. Gestandaardiseerde toetsen kunnen een schakel zijn in het creëren van brede toetsing. Aangevuld met de informatie die leraren nu reeds verzamelen maakt zo’n kern van gestandaardiseerd toetsmateriaal het mogelijk leerprocessen geïnformeerd en in verscheidenheid vorm te geven. In deze sessie willen we bestaande tegenstellingen bij de idee van het gebruik van standaardtoetsen overstijgen. We beschrijven bestaande – buitenlandse – monitoringssystemen met hun positieve en negatieve effecten en komen tot concrete scenario’s om leerwinst in kaart te brengen. Samen tasten we de wenselijkheid en haalbaarheid van deze scenario’s af.
Kim Dirkx, Open Universiteit, Nederland en Gino Camp, Open Universiteit Nederland, Welteninstituut – Gepresenteerd op SOK 29 november 2019
Herlezen, aantekeningen maken, overschrijven…. Allemaal studeertechnieken die leerlingen graag gebruiken. Maar zijn ze ook effectief? En zo niet, welke studeertechnieken kunnen leerlingen dan beter toepassen? In deze bijdrage zal ik ingaan op bekende en minder bekende studeertechnieken die echt effectief zijn. Ook zal ik ingaan op innovatieve manieren waarop leerlingen deze studeertechnieken kunnen toepassen.
Jeroen Lievens, KU Leuven – Gepresenteerd op SOK 29 november 2019
Wat is de (on)zin van technologische tools voor onderwijs? Welke tools helpen de kwaliteit van onderwijs vooruit en welke niet? Hoe bepaal je of een app didactische meerwaarde biedt, of louter een leuke gadget is? Hoe benoem je de didactische meerwaarde, als die er is? Hoe maximaliseer je die meerwaarde? Kortom: welke kaders zijn er om de inzet van technologie in onderwijs te evalueren?
Kim Schildkamp, Universiteit Twente – Gepresenteerd op SOK 29 november 2019
Formatief toetsen, hoe doe je dat in de klas? Mag ik geen cijfers meer geven? Moet ik meer feedback geven? Kan dat wel voor mijn klassen en kost het niet te veel tijd? Tijdens deze sessie gaan we samen aan de slag met dit soort vragen. In deze interactieve presentatie gaan we in op de theorie over en praktijk van formatief toetsen. Hierbij maken we gebruik van concrete voorbeelden in de vorm van video’s. Aan de hand van deze video’s en een vragenlijst gaan we ook reflecteren op je eigen lessen en nadenken over hoe je formatief toetsen (beter) kan inzetten in je lessen. Je verlaat deze sessie met concrete ideeën voor het inzetten van formatief toetsen in je eigen les.